Oostknollendam

Doodshoofd en gekruiste knekels boven de ingang
In het Noord-Hollandse polderland ligt, aan de rand van de bewoonde wereld, een kleine begraafplaats van bijna anderhalve eeuw oud. Nog in gebruik en goed voor twee rijksmonumenten.

Wie vanuit Wormerveer langs de Zaan in noordelijke richting Oostknollendam binnenrijdt, rijdt pal tussen twee Rijksmonumenten door. Aan de rechterkant van de Dorpsweg is een kleine begraafplaats met ervoor een dubbel spijlenhek van groen smeedijzer. Het hek is versierd met gietijzeren dennenappels en pieken in de vorm van Franse lelies. Op de boog boven de hekken zijn een gietijzeren doodshoofd en twee gekruiste knekels te zien. Aan weerszijden staan twee vierkante gemetselde zuilen, met beide een betonplaat gedragen door vier bollen als dak.
Het begraafplaatsje is omzoomd door een brede haag en daar omheen is een sloot. Ooit heeft er ook een windsingel om de begraafplaats gestaan. Nu staan er nog negen bomen: twee elzen, zes populieren en een treurbeuk.

Recht klinkerpad en sloten
Wanneer je door het hek de begraafplaats op loopt, zie je aan de achterzijde van beide zuilen van de ingang een groen geschilderde deur. De stenen zuilen worden sinds 1930 gebruikt als bergruimte. Eerder stond achter op het terrein een houten gebouwtje om materialen in te bewaren. Dat is afgebroken nadat de zuilen gemetseld waren.
Midden over de kleine begraafplaats loopt een kaarsrecht klinkerpad. Achter elk graf staat op een laag hardstenen paaltje het grafnummer. De graven zien er, net als de begraafplaats zelf, goed onderhouden uit. Veel grind, verse bloemen en kleine planten en struikjes. Het uitzicht is schitterend. De lange, rechte sloten door het polderland, ongeveer een meter lager dan de begraafplaats, grazende koeien en in de verte een stolpboerderij.

Koetshuis
Aan de overkant van de Dorpsweg is nog een Rijksmonument, dat bij de begraafplaats hoort: het oude Koetshuis. Een houten garage met puntdak, geschilderd in dezelfde groene kleur als het hek voor de begraafplaats en de deuren in de zuilen en even goed onderhouden als de rest. Op de nok staat een klein wit kruis.
Het gebouwtje, uit 1905, diende als stalling voor de uitvaartkoets, maar heeft nu geen gebruiksfunctie meer. De koets is aan het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw van de hand gedaan. In tegenstelling tot de vroegere houten bergruimte achter op de begraafplaats, heeft men dit bouwwerk in stand gehouden. Het Koetshuis is, samen met de begraafplaats, in een 2001 Rijksmonument geworden.

250 Knollendammers
‘Koetshuis Bijzondere Begraafplaats’ staat in sierlijke schrijfletters op het bordje boven de deur. De begraafplaats is dan ook geen eigendom van de gemeente, maar van ‘De vereniging tot beheer en instandhouding van de begraafplaats’. Deze vereniging nam de begraafplaats in 1896 over van de kerk, die het stichtte in 1874.
De vereniging telt ongeveer 200 leden en donateurs en daarnaast een groot aantal onderhoudsplichtigen van bestaande graven.
Tot op heden hebben ruim 250 Knollendammers er hun laatste rustplaats gevonden. Ze waren, voor 15 euro per jaar, lid van de vereniging. Tot ongeveer 1970 regelde de vereniging de begrafenissen. Sindsdien verzorgt een begrafenisonderneming die, tot op de dag van vandaag. Want nog steeds vinden begrafenissen en urnbijzettingen plaats.

(Gepubliceerd in Vakblad Uitvaart)

Gonneke Bonting| gonneke@gonnekebonting.nl |0651462002